Zabrze/ Radni uchylili uchwałę antyimigracyjną, aby umożliwić skorzystanie z unijnych środków

Zabrzańscy radni uchylili we wtorek ubiegłoroczną uchwałę sprzeciwiającą się tworzeniu w mieście ośrodków dla imigrantów oraz przyjmowaniu imigrantów w ramach paktu migracyjnego. Jak wyjaśniał prezydent Zabrza Kamil Żbikowski, stawką był dostęp miasta do europejskich funduszy.

Uchylenie przyjętej 23 czerwca 2025 r. uchwały ws. wyrażenia stanowiska w przedmiocie niedopuszczenia do utworzenia na terenie gminy Zabrze ośrodków o charakterze pobytu dla imigrantów oraz w sprawie wyrażenia stanowiska w przedmiocie nieprzyjmowania imigrantów w ramach paktu migracyjnego - było jedynym punktem wtorkowej nadzwyczajnej sesji rady miasta.

Za uchyleniem ubiegłorocznej uchwały zagłosowało 14 radnych, 11 było przeciw; nikt nie wstrzymał się od głosu.

Było to już drugie podejście do uchylenia tego dokumentu - dzień wcześniej - również podczas nadzwyczajnej sesji, radnym nie udało się go uchylić. We wtorek prezydent miasta Żbikowski poinformował, że w poniedziałek po południu otrzymał stanowisko Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego ws. dotacji dla Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu. Resort ją zakwestionował z powodu tzw. klauzuli antydyskryminacyjnej, którą trzeba deklarować we wnioskach o dotacje.

We wtorek rano rzecznik zabrzańskiego magistratu Rafał Kulig napisał w informacji prasowej, że zgodnie ze stanowiskiem instytucji dysponujących środkami europejskim obowiązywanie uchwały z 2025 r. może rodzić ryzyko dla oceny projektów realizowanych przez Zabrze i sprawić, że nie będą one spełniać kryterium zgodności z klauzulą niedyskryminacyjną.

Jak wyjaśniał podczas wtorkowej sesji prezydent Zabrza, po raz pierwszy doszło do zakwestionowania dotacji. Mówił, że miasto otrzymało sygnał, że dopóki będzie obowiązywała uchwała z 2025 r., kwestionowane będą wszystkie obecne i przyszłe wnioski dotacyjne, co de facto odcięłoby miasto od środków unijnych. - Jest to sprawa na tyle istotna dla naszego budżetu, naszych finansów, że znajdujemy się w sytuacji ciągłej restrukturyzacji - przypomniał Żbikowski, nawiązując do wdrażanego w mieście programu naprawczego.

Prezydent podkreślił, że „od 20 lat skala zmian w Zabrzu była możliwa głównie dzięki środkom unijnym i funduszom zewnętrznym”. Poinformował też, że miasto w tym roku może stracić ok. 70 mln zł dotacji na muzeum, a także ponad 100 mln zł na inne realizowane przez Zabrze projekty.

Projekt „Ochrona i podniesienie atrakcyjności turystycznej podziemnych wyrobisk Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu” o wartości 76,6 mln zł, współfinansowany 50 mln zł z FEnIKS, zakłada stworzenie nowych tras podziemnych, modernizację popularnego już spływu łodziami, a także prowadzenie nowych lekcji edukacyjnych i działania zwiększające dostępność oferty dla różnych odbiorców. Z informacji przekazanej przez dyrektora Muzeum Górnictwa Węglowego Bartłomieja Szewczyka wynika, że placówką ubiegała się o dotację w tzw. działaniu 7.1. Infrastruktura kultury i turystyki kulturowej programu z Programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-27.

Jak poinformowała wiceprezydent Zabrza Ewa Weber, w związku z wnioskiem o muzeum MKiDN badało m.in., czy wnioskodawca podjął jakiekolwiek działania dyskryminujące, sprzeczne z zasadami, o których mowa w art. 9.3. rozporządzenia 2021/1060 ws. tzw. zasad horyzontalnych unijnych funduszy. - W szczególności sprawdzane jest to, czy na terenie samorządu terytorialnego, który jest wnioskodawcą lub którego podmiot jest przez niego kontrolowany, lub jest od niego zależny, nie obowiązują żadne ustanowione przez organy tej jednostki samorządu terytorialnego dyskryminujące akty prawa miejscowego lub podjęto dyskryminujące uchwały - tłumaczyła Weber.

Z kolei naczelniczka wydziału realizacji projektów w magistracie Grażyna Szczepańska-Wabnic uściśliła na sesji, że instytucja zarządzająca ogłaszająca dany nabór na etapie oceny formalnej i merytorycznej dokonuje analizy dokumentacji i zgodnie z regulaminem wzywa beneficjenta do ustosunkowania się do zakresu oceny. - Tak też się stało w przypadku oceny wniosków w projekcie w naborze Feniksa. Ministerstwo przygotowało listę miast, które aplikowały w tym naborze i mają w obiegu prawnym (...) uchwałę o znaczeniu dyskryminującym. Ministerstwo już nie pyta, czy ta uchwała ma charakter dyskryminujący, czy nie, bo dokonało tej oceny. Zadaje pytanie beneficjentowi i podmiotom, które starają się o te środki finansowe, czy ta uchwała dalej jest w obiegu prawnym - wyjaśniła Szczepańska-Wabnic.

- W przypadku tego wniosku i tego naboru mamy czas dzisiaj (we wtorek 17 marca) do 23.59, żeby złożyć oświadczenie, czy uchwała, która w ocenie ministerstwa ma charakter dyskryminujący, obowiązuje czy nie - stwierdziła podczas sesji naczelniczka, zastrzegając, że obowiązywanie takiej uchwały jest równoznaczne z negatywną oceną merytoryczną wniosku, natomiast brak odpowiedzi oznacza brak dalszej oceny wniosku.

W uchwale z 23 czerwca 2025 r. rada miasta wyraziła „stanowczy sprzeciw wobec ewentualnego tworzenia na terenie gminy Zabrze ośrodków dla imigrantów, które mogłyby zostać ustanowione w wyniku polityki migracyjnej prowadzonej przez władze centralne lub w związku z regulacjami Unii Europejskiej”.

Ponadto rada zadeklarowała stanowisko, „aby gmina Zabrze nie uczestniczyła w mechanizmie relokacji imigrantów w ramach paktu migracyjnego Unii Europejskiej, jeżeli jego realizacja mogłaby prowadzić do zagrożeń dla bezpieczeństwa, spójności społecznej oraz interesów mieszkańców Zabrza”.

Komentując w poniedziałek wieczorem na swoim facebookowym profilu wynik pierwszego, poniedziałkowego głosowania ws. uchylenia uchwały, prezydent miasta napisał, że miała ona wyłącznie charakter deklaratywny, była produktem poprzedniej kampanii wyborczej, jest bez znaczenia, nie rodzi skutków prawnych ani przed niczym nie chroni, bo nie zawiera przepisów ani mechanizmów blokujących jakiekolwiek ewentualne decyzje - ani rządu, ani prezydenta miasta. „Jest deklaracją bez pokrycia, bez znaczenia i bez powodu” - stwierdził Żbikowski.

Napisał też, że zgodnie z informacjami MKiDN obowiązywanie uchwały z 2025 r. w samorządzie Zabrza prowadzącym MGW dyskwalifikuje tę instytucję z możliwości uzyskania dotacji, a po dalszych pytaniach okazało się, że takie same zasady będą stosowane wobec wszystkich innych projektów z funduszy europejskich.

„Oznacza to, że oprócz wspomnianych 70 mln zł dla MGW nasze miasto tylko w tym roku straci jeszcze co najmniej 120 mln zł, co będzie się równać z odwołaniem praktycznie wszystkich inwestycji (remontów kamienic, mieszkań, ulic, skwerów, boisk, szkół, przedszkoli itd.)...” - wymieniał prezydent. Ocenił, że byłaby to dla miasta „kompletna katastrofa i zrujnowanie ostatnich miesięcy pracy nad naprawą finansów Zabrza”.

Muzeum Górnictwa Węglowego to największy i najpopularniejszy górniczy kompleks turystyczny w Polsce, w którego skład wchodzą m.in. Kopalnia Guido i Sztolnia Królowa Luiza. Muzeum oferuje m.in. najgłębiej położone w kraju trasy turystyczne, przejażdżkę podwieszaną kolejką, podziemny spływ łodziami czy urządzone w monumentalnej wieży ciśnień Carboneum.

Placówka jest wspólną instytucją Urzędu Miasta Zabrze i Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego. Zgodnie z dotychczasową umową przez ostatnie lata koszty jej prowadzenia były dzielone niemal po równo — 51 proc. po stronie miasta i 49 proc. po stronie województwa.

W związku ze złą sytuacją finansową Zabrza w 2024 r. rozpoczęto negocjacje ws. zmiany tych proporcji, aby samorząd woj. śląskiego zapewniał zasadniczą część środków na funkcjonowanie instytucji i przejął rolę jej głównego organizatora.

Nieoficjalnie, od początku ub. roku — wobec narastających trudności miasta — to samorząd regionu pozostaje faktycznie organizatorem i podmiotem zapewniającym stabilność finansową MGW.

Pod koniec lutego br. zabrzański samorząd podał, że zgodnie z podpisaną wówczas umową zarząd woj. śląskiego będzie pokrywał 99 proc. kosztów MGW, a miasto 1 proc. W najbliższym czasie wprowadzane mają być potwierdzające to zmiany w statucie placówki. (PAP)

mtb/ ugw/ mhr/