Przemysław Czarnek - kandydatem PiS na premiera (sylwetka)

Przemysław Czarnek - minister edukacji i nauki w latach 2020–2023 w rządzie Mateusza Morawieckiego oraz wiceszef PiS od czerwca 2025 r., został kandydatem partii na premiera w najbliższych wyborach. Popularność zdobył jako wojewoda lubelski, gdzie dał się poznać jako polityk o wyraźnie konserwatywnych poglądach.

Polityk zasłynął radykalnymi słowami i ostrymi wypowiedziami dotyczącymi m.in. środowisk LGBT, roli kobiet w społeczeństwie oraz sporów o kierunek zmian w edukacji.W październiku ub.r. podczas manifestacji PiS wobec polityki rządu Donalda Tuska, prezes Jarosław Kaczyński, wymieniając wiceprezesów partii obecnych na wydarzeniu, powiedział w kontekście Czarnka, że „nie był on jak dotąd premierem, ale pewnie będzie”.

W sobotę Kaczyński, podczas konwencji w Polskim Towarzystwie Gimnastycznym „Sokół” w Krakowie, ogłosił, że to właśnie Czarnek będzie kandydatem ugrupowania na premiera w najbliższych wyborach parlamentarnych.

- My znów z hali „Sokoła” po prezydencie Andrzeju Dudzie, po prezydencie Karolu Nawrockim wsiadamy do tego znakomicie naoliwionego, przygotowanego polskiego pociągu szybkich prędkości, po to, żebyśmy wszyscy wygrali dla Polski. Jak słyszałem, mam być maszynistą w tym pociągu. Prezes Jarosław Kaczyński jest kierownikiem - mówił Czarnek tuż po ogłoszeniu decyzji.

W połowie lutego źródła PAP związane z PiS przekazały, że Czarnek znalazł się na liście potencjalnych kandydatów na to stanowisko - łącznie były to cztery osoby poniżej 50. roku życia wchodzące w skład kierownictwa PiS.

Czarnek uchodzi za jednego z bardziej ideowo wyrazistych polityków PiS. W czasie kierowania resortem edukacji i nauki odpowiadał m.in. za wprowadzenie do szkół nowego przedmiotu „Historia i teraźniejszość”, obejmującego dzieje najnowsze od drugiej połowy XX w. do początków XXI w. W okresie jego urzędowania przygotowano również projekty zmian w prawie oświatowym określane jako „lex Czarnek”, które zakładały zwiększenie uprawnień kuratorów oświaty w nadzorze nad szkołami. Projekty te stały się przedmiotem sporów politycznych i ostatecznie nie weszły w życie. Działalność Czarnka w tym zakresie wywoływała liczne spory polityczne i społeczne. Krytycy zarzucali mu m.in. ograniczanie autonomii uczelni oraz upolitycznianie systemu edukacji.

Polityk urodził się w czerwcu 1977 r. w Kole i jest absolwentem studiów prawniczych na KUL w Lublinie, gdzie w 2006 r. uzyskał doktorat z nauk prawnych, a w 2015 r. habilitację w zakresie prawa konstytucyjnego. Z uczelnią pozostaje związany jako profesor i wykładowca.

W 2003 r. został zatrudniony w Katedrze Prawa Konstytucyjnego KUL na stanowisku asystenta. Pracował także na Akademii Leona Koźmińskiego oraz w Wyższej Szkole Handlowej w Radomiu. Współpracował z kilkoma kancelariami adwokackimi i radców prawnych, świadcząc usługi prawne w zakresie obsługi jednostek samorządu terytorialnego w woj. lubelskim.

Karierę w administracji państwowej rozpoczął po zwycięstwie PiS w wyborach w 2015 r., gdy został powołany na stanowisko wojewody lubelskiego przez ówczesną premier Beatę Szydło. W 2016 r. został członkiem zespołu ds. opracowania „Konstytucji dla Biznesu” przy ministrze rozwoju Mateuszu Morawieckim.

W wyborach parlamentarnych w 2019 r. zdobył mandat posła IX kadencji, zdobywając ponad 87 tys. głosów. Zrezygnował tym samym z funkcji wojewody. Jako poseł pełnił funkcję m.in. zastępcy przewodniczącego sejmowej Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka.

W październiku 2020 r., w drugim rządzie Mateusza Morawieckiego, został ministrem edukacji i nauki, kierując połączonym resortem odpowiedzialnym za szkolnictwo, naukę i politykę akademicką. Funkcję tę sprawował do zmiany władzy po wyborach parlamentarnych w 2023 r.

Jako minister zapowiedział m.in., że zmieni podstawę programową, rozszerzy ją o treści patriotyczne i związane z Janem Pawłem II, a jednocześnie ograniczy poglądy lewicowe w szkołach. Po ogłoszeniu jego nominacji w 2020 r. nauczyciele, uczniowie, studenci i część środowiska akademickiego organizowali protesty przeciwko jego decyzjom.

Czarnek wielokrotnie znajdował się także w centrum sporów dotyczących wypowiedzi na temat praw osób ze społeczności LGBTQ+ czy roli kobiet w społeczeństwie, które przeciwnicy oceniali jako skrajnie konserwatywne.

- Brońmy rodziny przed tego rodzaju zepsuciem, deprawacją, absolutnie niemoralnym postępowaniem. Brońmy nas przed ideologią LGBT i skończmy słuchać tych idiotyzmów o jakichś prawach człowieka czy jakiejś równości. Ci ludzie nie są równi ludziom normalnym i skończmy wreszcie z tą dyskusją – mówił Czarnek na antenie TVP Info w 2020 r., będąc członkiem sztabu Andrzeja Dudy. Za te słowa skargę do KRRiT skierował ówczesny Rzecznik Praw Obywatelskich Adam Bodnar. Pozew o ochronę dóbr osobistych przeciwko Czarnkowi w związku z jego wypowiedziami ws. LGBTQ+ złożyli w październiku 2020 r. pełnomocnicy prof. UW Jakuba Urbanika. W związku z pozwem w 2022 r. Czarnek wycofał się ze swoich słów i przeprosił Urbanika za wypowiedź.

W 2021 r. kierowane przez Czarnka Ministerstwo Nauki i Edukacji zmieniło wykaz punktowanych czasopism naukowych, co stało się przedmiotem krytyki, również na arenie międzynarodowej. W wykazie znalazły się m.in. lokalne tytuły publicystyczne, nierecenzowane, w tym teologiczne, którym przyznano taką samą liczbę punktów co renomowanym zagranicznym czasopismom. Poprzez zmiany Czarnek podwyższył punktację naukową czasopism, w których publikował, w sumie o 200 punktów.

Spory polityczne wywoływały także przygotowane w czasie jego urzędowania projekty zmian w prawie oświatowym, określane w debacie publicznej jako „lex Czarnek”. Zakładały one m.in. zwiększenie uprawnień kuratorów oświaty wobec dyrektorów szkół oraz większy nadzór nad działalnością organizacji prowadzących zajęcia w szkołach.

Kontrowersje wzbudził również program grantowy MEiN, nazywany w mediach „willa plus”. W jego ramach organizacje pozarządowe mogły otrzymać środki na zakup lub remont nieruchomości przeznaczonych na działalność edukacyjną i społeczną. Przyznanie części dotacji stało się przedmiotem sporu politycznego oraz kontroli instytucji państwowych.

Czarnek wielokrotnie znajdował się także w centrum sporów dotyczących wypowiedzi na temat społecznej roli kobiet. W 2022 r. mówił m.in., że „kobiety są od rodzenia dzieci”, co spotkało się z krytyką części środowisk politycznych i społecznych.

W 2024 r. podczas okręgowego zjazdu partii został wybrany szefem okręgu lubelskiego PiS. W czerwcu 2025 r. podczas kongresu partii został wybrany na stanowisko wiceprezesa.

Ma żonę Katarzynę oraz dwójkę dzieci: córkę Julię oraz syna Mateusza. (PAP)

kl/ mro/ rbk/