Rockowe lata 80., czyli supergrupy w kryzysie

Od zakończenia stanu wojennego w 1983 r. czołowi muzycy rockowi znaleźli się w trudnej sytuacji ekonomicznej. Aby temu zaradzić, tworzyli supergrupy, uważając, że same gwiazdy stworzą repertuar, w którym hit będzie poganiał hit. W praktyce nie wyglądało to jednak tak różowo.

Na przełomie lat 70. i 80. najbardziej popularnymi polskimi zespołami rockowymi były: Breakout, Maanam, Perfect, Lady Pank, Republika, Oddział Zamknięty, Dżem, Kobranocka, Lombard, Budka Suflera, Kult i kilka innych. Uwielbiani przez tysiące fanów muzycy, którzy w latach 70. osiągnęli status gwiazd i stali się profesjonalistami, po stanie wojennym znaleźli się w trudnej sytuacji ekonomicznej. W tym czasie to nie popularność zespołu decydowała o tym, ile koncertów zagrają czy nagrają płytę oraz ile będą wynosić ich honoraria. O tym decydowali urzędnicy państwowi i przepisy, tworzone w atmosferze idei socjalistycznych. Według nich artysta był po prostu zwykłym pracownikiem, bez rozróżniania czy jest gwiazdą, czy zwykłym chałturnikiem.

Połowa lat 80. był to trudny czas dla polskich muzyków rockowych, panował duży bezwład w organizacji koncertów i wydawaniu płyt. Stawki za koncerty i nagrania nie przystawały do realiów ekonomicznych. Ten stan pogarszała jeszcze pogłębiająca się inflacja. Nawet niekwestionowane gwiazdy znajdowały się w trudnej sytuacji.

Niektórzy muzycy zmieniali branżę, aby zarobić pieniądze na utrzymanie rodziny, m.in. Grzegorz Markowski (wokalista Perfectu) rozpoczął pracę w rodzinnej firmie budowlanej. Marek Jackowski (założyciel Maanamu) w latach 80. dorabiał udzielając korepetycji z języka angielskiego i ucząc gry na gitarze. Mira Kubasińska (wokalistka Breakoutu) produkowała farby dla plastyków, pracowała w barku na Dworcu Centralnym, szyła szelki, była dostawcą ciast do sklepów. Inni muzycy wyjeżdżali za granicę grać „do kotleta” w restauracjach i na statkach wycieczkowych. Część z tych, którzy zostali w kraju, zaczęła tworzyć supergrupy, uważając, że gwiazdy stworzą zapewne repertuar, w którym hit będzie gonił hit. W praktyce jednak nie wyglądało to jednak tak różowo. W latach 1983–1989 powstało kilka polskich supergrup złożonych ze znanych muzyków. Istniały one przeważnie krótko, w prasie muzycznej w latach 90. pojawiały się opinie, że było to spowodowane trudnościami ekonomicznymi i ambicjonalnymi.

Martyna Jakubowicz stworzyła w 1983 r. zespół, z którym nagrała dwie płyty („Maquillage” 1983, „Bardzo groźna księżniczka i ja” 1986) i koncertowała. W składzie tej grupy byli m.in. Andrzej Nowak (założyciel TSA), Janusz Niekrasz (TSA), Ryszard Skibiński (Kasa Chorych), Andrzej Ryszka (Krzak). Choć w prasie nie nazywano tego zespołu supergrupą, jego skład w pełni zasługiwał na to miano. Mimo że skład zespołu złożony ze znanych muzyków, przetrwał tylko około trzech lat. Po tym okresie pozostały bardzo popularne utwory, m.in. „W domach z betonu nie ma wolnej miłości”, „Kiedy będę starą kobietą” czy „Żagle tuż nad ziemią”.

Czołowi muzycy rockowi połączyli siły tworząc supergrupę: Morawski Waglewski Nowicki Hołdys. W skład zespołu weszli: Wojciech Morawski (Perfect), Wojciech Waglewski (Voo Voo), Andrzej Nowicki (Mech, Perfect), Zbigniew Hołdys (Perfect). W tym składzie grupa nagrała ścieżkę dźwiękową do filmu „Stan wewnętrzny” (1983) i album „Świnie” (1985). W 1986 r. Waglewski, w tym samym składzie tylko bez Hołdysa, stworzył zespół Voo Voo.

W 1986 r. Tadeusz Nalepa (założyciel Breakoutu) stworzył nowy zespół występujący pod jego nazwiskiem. W składzie grupy byli m.in.: Andrzej Nowak (TSA), Bogdan Kowalewski (Maanam), Rafał Rekosiewicz (m.in. Dżem, Krzak), Jarosław Szlagowski (Oddział Zamknięty, Lady Pank). W drugiej połowie lat 80. blues, którego ikoną był Nalepa, cieszył się dużą popularnością, dzięki temu zespół dużo koncertował. W tym składzie nagrano również dwie płyty: „Tadeusz Nalepa Live 1986” i „Sen szaleńca” 1987 r. Niezależnie od gry z Nalepą muzycy jego zespołu tworzyli również inne formacje.

Również w 1986 r. za sprawą inicjatywy Andrzeja Nowaka, Bogdan Kowalewski, Jacek Perkowski (De Mono, Kobranocka), Jarosław Szlagowski stworzyli supergrupę Harley-Davidson Band. Nazwa zespołu była pomysłem Nowaka, który pasjonował się motocyklami amerykańskimi. Na początku roku zespół rozpoczął próby na warszawskim Ursynowie, a kilka tygodni później zagrał tam koncert na zlocie motocyklowym zorganizowany przez klub Kardan, którego członkiem był Nowak.

Oprócz wspomnianego koncertu, Harley-Davidson Band wystąpił jeszcze w Jarocinie i zrealizowała sesję nagraniową, z której nie powstała jednak płyta. Zespół tak szybko jak się pojawił, tak też szybko zniknął z polskiej sceny muzycznej. W jednym z artykułów o historii polskiej muzyki rockowej napisano o nim: „Same gwiazdy – to nie mogło trwać wiecznie”. W późniejszych wywiadach Andrzej Nowak mówił, że Harley-Davidson Band był pierwowzorem powstałego w 1999 r. zespołu Złe Psy.

W tym samym roku, co Harley-Davidson Band, powstała inna supergrupa – Fotoness, założona przez Tomka Lipińskiego (Tilt, Brygada Kryzys). Obok niego tworzyli ją m.in. Bogdan Kowalewski, którego po krótkim czasie zastąpił Marcin Ciempiel (m.in. Oddział Zamknięty, Maanam) i Jarosław Szlagowski. W 1987 r. zespół zadebiutował w warszawskim klubie Riviera-Remont, później wystąpili na festiwalu w Jarocinie. W 1988 r. Lipiński reaktywował swój pierwszy zespół Tilt, przez co zakończył działalność Fotoness. Po tej supergrupie pozostała jeden album studyjny „When I Die” nagrany w 1988 r. Obok członków zespołu w nagraniu tej płyty wziął udział również Jan Borysewicz (Lady Pank).

- Dla muzyków lata 80. były trudnym okresem. Większość zespołów praktycznie nie zarabiała – powiedział PAP Tomek Lipiński. - Trzeba pamiętać, że obowiązywały wówczas urzędowe stawki za działalność artystyczną. To znaczy artysta otrzymywał określoną stawkę, niezależnie od stopnia popularności. Obowiązywały jeszcze tak zwane weryfikacje, czyli przedstawianie dyplomów ukończenia szkół muzycznych, to upoważniało do wyższych zarobków. Inną sprawą był fakt, że wówczas nie było tyle miejsc do grania co dziś – tłumaczył muzyk.

- Fotoness powstał, bo w tamtym momencie żaden z nas nie grał w innym zespole. Skoro byliśmy bezrobotni to postanowiliśmy zagrać razem. Początkowo przez krótką chwilę graliśmy próby z Bogdanem Kowalewskim, później Bogdan zrezygnował i zastąpił go Marcin Ciempiel – wspominał Lipiński. - Stworzyliśmy repertuar, częściowo nowy, częściowo bazujący na jakichś moich wcześniejszych utworach. Najpierw nagraliśmy kilka utworów w studiu Trójki (Polskie Radio program 3 – przyp. PAP) na ul. Myśliwieckiej w Warszawie. Później nagraliśmy płytę, której producentem był Rafał Paczkowski. Powodem rozpadu Fotoness był konflikt z Paczkowskim, który ingerował w moje kompozycje – tłumaczył Lipiński.

Znamiona supergrupy miał też projekt Jajco i Giganci, którego Inicjatorem był Wojciech „Jajco” Bruślik, gitarzysta basowy i kontrabasista, który wcześniej występował z różnym wykonawcami (m.in. Zbigniewem Namysłowskim, Urszulą Sipińską, Zbigniewem Wodeckim, Haliną Frąckowiak, Krzysztofem Klenczonem i Wiolettą Villas). Zespół Jajco i Giganci nagrał w 1987 r. pierwszy singiel z piosenkami „Sie wie” i „Wasz ambasador”. W skład zespołu wchodzili Dariusz Kozakiewicz (m.in. Breakout, Test, Perfect) i Piotr Szkudelski (Perfect). Cechą charakterystyczną wokalu Bruślika był jego ochrypły głos, dzięki czemu zyskał on miano „Himilsbacha polskiej muzyki”.

W 1989 r. zainicjowane zostały zmiany polityczne, gospodarcze i społeczne, które wprowadziły w Polsce gospodarkę rynkową. Rynek muzyczny zaczął rządzić się prawami, takimi jak w Europie Zachodniej – jeżeli zespół był popularny i lubiany przez fanów, grał więcej koncertów, a honoraria były proporcjonalne do liczby słuchaczy. Na początku lat 90. reaktywowały się m.in. zespoły Perfect, Maanam i kilka innych, rozpoczynając nowy etap swojej historii.

Tomasz Szczerbicki (PAP)

szt/ dki/