Dziemianowicz-Bąk: mobbing to uporczywe nękanie pracownika (wywiad)

Nowa definicja mobbingu jest bardzo prosta: to uporczywe nękanie pracownika - powiedziała PAP ministra rodziny, pracy i polityki społecznej Agnieszka Dziemianowicz-Bąk. Zaznaczyła, że za mobbing nie mogą być uznane zachowania incydentalne, ale także wyrażona we właściwej formie, uzasadniona krytyka.

Polska Agencja Prasowa: 5 listopada weszła w życie nowelizacja Kodeksu pracy, która ma zwiększyć ochronę pracowników przed mobbingiem. Czy teraz pracownikowi łatwiej będzie udowodnić mobbing? 

Ministra rodziny, pracy i polityki społecznej Agnieszka Dziemianowicz-Bąk.: Zdecydowanie tak. To jest jeden z celów tej nowelizacji. Dotychczasowa definicja mobbingu w Kodeksie Pracy pochodziła sprzed ponad 20 lat. W tym czasie kultura pracy radykalnie się zmieniła, na szczęście na lepsze. Zachowania, które jeszcze 20 lat temu, nawet jeżeli krzywdzące, były akceptowalne, dziś akceptowalne nie są. Najwyższy czas, żeby prawo nadążało za tymi zmianami.

Poza tym dotychczasowa definicja mobbingu była bardzo złożona, skomplikowana. Problem z jej zrozumieniem miały nie tylko osoby, które miały poczucie, że zostały skrzywdzone, ale nawet wymiar sprawiedliwości, już nie mówiąc o pracodawcach. Wszyscy byli tutaj w chaosie. Sprawy trafiały do sądów, sądy je umarzały, a osoby pozostawały bez sprawiedliwości. Dlatego postanowiliśmy to uporządkować.

PAP: To jakie zachowania mogą stanowić mobbing według nowych przepisów?

A.D-B.: Nowa definicja jest bardzo prosta. Mobbing to uporczywe nękanie pracownika. Co to znaczy uporczywe nękanie? To nękanie nawracające, stałe, powtarzające się. Nie wskazujemy jednoznacznie w ustawie, jak długo muszą trwać takie zachowania, bo to zawsze jest sprawa indywidualna. Może być tak, że jakieś zachowania nawracają, powtarzają się w krótszym okresie i już można będzie mówić o mobbingu. Może być też tak, że takie zachowania powracają w okresie dłuższym i także to będzie mobbingiem.

To, co ważne, to że w tej nowelizacji jasno wskazujemy, co mobbingiem nie jest. Za mobbing nie mogą zostać uznane zachowania incydentalne. Nawet jeżeli są nieprawidłowe, niepożądane i mogą prowadzić do naruszenia dóbr osobistych. Jeżeli są pojedyncze, to jeszcze mobbingiem nie są. Musi występować ten element uporczywości. 

Wskazujemy też jasno, że za mobbing nie może zostać uznana, wyrażona we właściwej formie, uzasadniona krytyka pracy i pracownika.  To jest z kolei coś, na co czekali pracodawcy - jasne oddzielenie, co mobbingiem jest, a co mobbingiem nie jest. 

PAP: Niektórzy pracodawcy zwracają jednak uwagę, że pojęcie uzasadnionej krytyki nie jest precyzyjne i budzi wątpliwości. Jaka krytyka jest więc mobbingiem? 

A.D-B.: Na przykład taka, która jest wyrażona w nieakceptowalnej formie. Można pracownikowi dać informację zwrotną, nawet stanowczo, ale kulturalnie. Ale można sobie wyobrazić sytuację, w której szef poniża, krzyczy, posuwa się do wycieczek osobistych, mówi nie o efektach pracy, ale o tej osobie i tutaj już, jeśli takie zachowania przyjmują formę uporczywego nękania, mielibyśmy do czynienia z mobbingiem.

Rzeczywiście w trakcie prac nad tym projektem, czy pracodawcy, czy związki zawodowe, czy eksperci zwracali na to uwagę. My też nigdy nie ukrywaliśmy, że nie da się wyliczyć w ustawie wszystkich pojedynczych przypadków. Trzeba pozostawić tutaj pewną sferę do interpretacji indywidualnej, dla wymiaru sprawiedliwości, bo sprawy o mobbing będą się trafiały. 

Co bardzo ważne, nawet jeżeli sąd uzna, że do mobbingu nie doszło, będzie też zobowiązany zbadać, czy nie doszło do innego typu naruszenia dóbr osobistych. Do tej pory było tak, że jeżeli sąd nie widział zachowań mobbingowych, to po prostu oddalał dany pozew, nawet jeżeli widział, że jakaś krzywda się pojawiła. Od dziś jest inaczej. Pracownik, jeżeli wykaże, że został skrzywdzony, będzie mógł liczyć na sprawiedliwość.

PAP: Ale to nadal na pracowniku będzie spoczywał ciężar udowodnienia swojej krzywdy?

A.D-B.: Tak, nie mamy tutaj do czynienia z odwróconym ciężarem dowodu. Osoba, która ma poczucie, że doświadczyła mobbingu, będzie musiała udowodnić, że tak rzeczywiście było. Inaczej jest w przypadku molestowania w pracy, tutaj ten ciężar dowodu spoczywa na pracodawcy.

PAP: Według nowych przepisów intencje mobbera się nie liczą. Można niewłaściwie traktować drugiego człowieka, nawet o tym nie wiedząc.

A.D-B.: Intencje nie mogą być kluczowe. Można sobie wyobrazić sytuację, w której ktoś jest przekonany, że podejmuje się jakichś działań, żeby zdyscyplinować, albo zaprowadzić porządek, ale te działania przyjmują formę uporczywego nękania. I to jest mobbing. Tak samo zmienia się rozumienie mobbingu, jeżeli chodzi o skutki, jakie on wywołuje. Do tej pory było tak, że skutek w postaci np. rozstroju zdrowia był istotny dla udowodnienia, że do mobbingu doszło. W tej chwili to nie będzie miało aż takiego znaczenia, bo ofiarą mobbingu może paść osoba mniej lub bardziej odporna psychicznie. 

Co ważne, odpowiedzialność za zapewnienie bezpiecznych, higienicznych, wolnych od przemocy warunków pracy, to jest i zawsze będzie odpowiedzialność pracodawcy.

PAP: Jakie nowe obowiązki spoczywają teraz na firmach?

A.D-B.: Wprowadzamy zasadę, że pracodawca jest zobowiązany nie tylko reagować, kiedy do mobbingu dojdzie, ale także aktywnie przeciwdziałać i wykrywać niepożądane zachowania i wówczas na nie reagować. Przenosimy akcent z samej reakcji, kiedy już do tego dojdzie, na prewencję, na szkolenia, na sensowne polityki antymobbingowe. 

To, co jest istotne - istnieje możliwość dochodzenia przez pracodawcę roszczeń od samego mobbera. Na przykład: pracownik pozywa pracodawcę, firmę, instytucję, w której pracuje i sąd zasądza, że do mobbingu doszło. Minimalne zadośćuczynienie to będzie 6-krotność wynagrodzenia minimalnego. Jeżeli pracodawca będzie chciał wykazać, że podejmował działania prewencyjne, prowadził aktywną politykę antymobbingową i ze swojej strony wszystko zabezpieczył, a mimo to jakiś inny pracownik okazał się mobberem, to będzie mógł dochodzić regresowo roszczeń od faktycznego sprawcy. 

PAP: Doprecyzujmy, nowe przepisy będą się odnosiły tylko do nowych spraw o mobbing? 

A.D-B.: Nie chcieliśmy i nie powinniśmy tworzyć chaosu prawnego. Sprawy, które toczyły się do tej pory, podlegają jeszcze poprzednim przepisom. Jednak sprawy, które będą wpływały od 5 listopada, zostaną już objęte nowymi regulacjami antymobbingowymi.

Rozmawiała Karolina Kropiwiec (PAP)

kkr/ agz/